Ucząc się języka angielskiego zwykle prędzej czy później przychodzi nam zmierzyć się z tzw. phrasal verbs, czyli połączeniem czasowników z partykułami. Również język szwedzki posiada ten fenomen – po szwedzku nosi on nazwę partikelverb. Partikelverby można uwielbiać lub nienawidzić, przede wszystkim jednak trudno się bez nich obejść, gdyż są w języku szwedzkim bardzo powszechne. Zjawisko to można najprościej opisać w ten sposób, że czasownik i partykuła (zwykle przyimek lub przysłówek) łączą się ze sobą i otrzymują nowe znaczenie – czasem łatwe do wywnioskowania ze znaczenia poszczególnych części składowych, czasem zaś mniej oczywiste. W tłumaczeniu na język polski partikelverby
stają się zwykle jednym wyrazem. Tyle w teorii, a jak wygląda to w praktyce?

Praktyczna układanka

Przyjrzyjmy się następującemu przykładowi:
Astrid tar på sig skorna.
Astrid ubiera buty.

Słowo ubierać jest w wersji szwedzkiej wyrażone za pomocą dwóch wyrazów: czasownika ta (brać) i partykuły på (tłumaczonej najczęściej jako na). Ważną rolę odgrywa tutaj również akcent, który pada na partykułę. Jest to istotne, gdyż nie zawsze widząc obok siebie czasownik i przyimek
(lub przysłówek) mamy do czynienia z partikelverbem. Znaczenie poniższych przykładów zależy od tylko odpowiedniej akcentacji:

Håkan hälsar på sin bror.
Håkan pozdrawia swojego brata.

Håkan hälsar på sin bror.
Håkan odwiedza swojego brata.

Szwedzkie czasowniki bardzo często zmieniają się lub uściślają swoje znaczenie, gdy tworzą partikelverb z partykułą. To właśnie jest powód, dla którego można uwielbiać partikelverby: wystarczy znajomość kilku elementów, a ich kombinacje dają wiele różnych znaczeń: ta av znaczy zdejmować (av znaczy zwykle z lub od), ta med znaczy zabrać ze sobą (med – z), gå upp znaczy iść w górę lub wzrastać (upp – w górę) itp. Tu jednak pojawiają się schody.

Szwedzkie czasowniki – Kombinacje dla zaawansowanych

Istnieje znaczna ilość partikelverbów, których znaczenia nie jest łatwo się domyślić bazując wyłącznie na znaczeniu ich części składowych. Za dobry przykład może tu posłużyć ta i oznaczające wysilić się, choć samo i zasadniczo tłumaczy się na język polski jako w. Na szczęście istnieją partykuły, które zawsze sugerują podobne znaczenia, niezależnie od tego do jakiego czasownika zostaną dołączone. Dobrze ilustrują to słówka takie jak: ihop (~razem), isär (~osobno), itu (~na pół), sönder (~zepsucie), ikapp (~na wyścigi), ihjäl (~na śmierć), np.:

Pojken slog sönder spegeln.
Chłopiec stłukł lustro.

Banditen slog ihjäl mannen.
Bandyta pobił mężczyznę na śmierć.

Vi skrattade ihjäl oss.
Zaśmialiśmy się na śmierć.

Kolejne przykłady

Inne partykuły, nawet jeśli nie mają aż tak stałych i jednoznacznych znaczeń, zwykle tworzą partikelverby pozwalające się zaklasyfikować do kilku dość przewidywalnych kategorii znaczeniowych. Dodanie partykuły på do czasownika może go wzbogacić m.in. o podstawowe znaczenie przyimka på, czyli na, o znaczenie kontynuacji (np. prata på – mówić dalej), lub czegoś nieplanowanego (träffa på – napotkać). W przypadku partykuły av można spodziewać się znaczeń związanych z ukierunkowaniem na zewnątrz (np. bryta av – odłamać, przerwać) czy kopiowaniem (skriva av – odpisywać). Partykuła om zwykle sugeruje okrążanie/omijanie (köra om – wyprzedzać), powtarzanie (läsa om – czytać ponownie) lub zmianę (göra om – przerobić). Partykuła till może zaś wskazywać na m.in. dodawanie (lägga till – dodać), lub chwilowość, przejściowość (skratta till – zaśmiać się).

Co ciekawe, niektóre z partikelverbów istnieją również jako jednowyrazowe czasowniki zbudowane z połączenia partykuły z czasownikiem, w których to partykuła stoi przed czasownikiem, tak jak w parze bjuda in i inbjuda (zapraszać). Zwykle znaczenie złożonego jednowyrazowego czasownika jest albo bardziej formalne, albo bardziej abstrakcyjne niż znaczenie partikelverbów. Na przykład avbryta znaczy przerywać w sensie abstrakcyjnym (przerywać mówiącemu). Czasem natomiast złożony czasownik ma zupełnie inne znaczenie (np. avta nie
znaczy już zdejmować, lecz ustępować).

W odróżnieniu od angielskiego, mniej formalne znaczenie partikelverbów w szwedzkim nie stanowi przeszkody przy używaniu ich nawet w poważniejszych tekstach. Pod warunkiem że będziemy mieć pewność, iż użyta przez nas forma oznacza to, co chcemy wyrazić.
Szwedzkie partikelverby potrafią czasem rozczulać, a czasem wprowadzać zamęt. Najlepszym trikiem w starciu z nimi jest poznanie jak największej ich ilości. Im więcej partikelverbów już znamy, tym łatwiej będzie nam przyswoić kolejne.

Słowniczek – Szwedzkie czasowniki

ta på – ubierać
hälsa – pozdrawiać
hälsa på – odwiedzać
ta av – zdejmować
ta med – zabrać ze sobą
gå upp – iść w górę, wzrastać
ta i – wysilić się
slå sönder – stłuc, rozbić
slå ihjäl – pobić na śmierć
skratta ihjäl sig – zaśmiać się na śmierć
prata på – mówić dalej
träffa på – napotkać
stiga av – wysiadać
skriva av – odpisywać
köra om – wyprzedzić
läsa om – czytać ponownie
göra om – przerobić
lägga till – dodać
skratta till – zaśmiać się
bjuda in – zapraszać

Nie widziałeś naszego bloga? Koniecznie zajrzyj do działu języka szwedzkiego, który znajdziesz tutaj.

Autor: Agnieszka Bień

Artykuł Partikelverb – szwedzkie czasowniki pełne niespodzianek pochodzi z serwisu Eduplanner.

ga('send', { hitType: 'event', eventCategory: 'Czytane artykuły', eventAction: 'click', eventLabel: 'https://eduplanner.pl/partikelverb-szwedzkie-czasowniki-pelne-niespodzianek/?utm_source=EduBlogi.pl&utm_medium=EduBlogi.pl&utm_campaign=EduBlogi.plFall Campaign' });Czytaj więcej