Atak na Pearl Harbor - przyczyny, przebieg i skutki

Atak na Pearl Harbor to niespodziewane japońskie uderzenie na amerykańską bazę morską na Hawajach, przeprowadzone rano 7 grudnia 1941 roku. W ciągu niespełna dwóch godzin lotnictwo japońskie zatopiło lub uszkodziło osiem pancerników, zniszczyło setki samolotów i zabiło około 2400 Amerykanów. Był to moment przełomowy, ponieważ następnego dnia Stany Zjednoczone przystąpiły do drugiej wojny światowej. Poniżej znajduje się wyjaśnienie, dlaczego do ataku doszło, jak przebiegał i jakie miał następstwa.

Dlaczego Japonia zaatakowała Pearl Harbor

Napięcie między Japonią a Stanami Zjednoczonymi narastało przez całe lata trzydzieste. Japonia prowadziła agresywną politykę na Dalekim Wschodzie, zajmowała kolejne obszary Chin i dążyła do opanowania surowców w Azji Południowo-Wschodniej. Stany Zjednoczone odpowiedziały na to naciskami gospodarczymi, między innymi ograniczeniem eksportu ropy naftowej i złomu, od których japoński przemysł i armia były silnie uzależnione.

Dla dowództwa japońskiego oznaczało to prosty wybór: albo wycofać się z podbojów, albo sięgnąć po surowce siłą, licząc się z wojną. Zdecydowano się na drugie rozwiązanie. Głównym problemem stała się amerykańska Flota Pacyfiku stacjonująca w Pearl Harbor, ponieważ mogła ona pokrzyżować japońskie plany podboju. Pomysł uprzedzającego uderzenia na tę bazę przypisuje się admirałowi Isoroku Yamamoto. Zakładał on, że jeden potężny cios unieruchomi flotę amerykańską na tyle długo, by Japonia zdążyła opanować upatrzone tereny, zanim przeciwnik odzyska siły.

Warto dodać, że atak nastąpił w czasie, gdy w Waszyngtonie wciąż toczyły się rozmowy dyplomatyczne między Japonią a Stanami Zjednoczonymi. Japońscy negocjatorzy podtrzymywali pozory chęci porozumienia, choć decyzja o uderzeniu już zapadła. Ta dwulicowość sprawiła, że po ataku Amerykanie mówili o zdradzieckim ciosie wymierzonym bez ostrzeżenia. Japończycy planowali wprawdzie doręczyć notę zrywającą negocjacje tuż przed nalotem, ale z powodu opóźnień dotarła ona już po rozpoczęciu bombardowania, co jeszcze bardziej wzmogło poczucie krzywdy po stronie amerykańskiej.

Przebieg ataku 7 grudnia 1941 roku

Pearl Harbor to baza marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych położona na wyspie Oahu, w archipelagu Hawajów. Japoński zespół uderzeniowy z sześcioma lotniskowcami podpłynął w tajemnicy na odległość pozwalającą wysłać samoloty. Flotą dowodził admirał Chuichi Nagumo. Atak rozpoczął się w niedzielny poranek, około godziny ósmej, gdy większość załóg spała lub przygotowywała się do zwykłego dnia. Nie poprzedziło go formalne wypowiedzenie wojny, dlatego uderzenie było całkowitym zaskoczeniem.

Nalot przeprowadzono w dwóch falach, w których wzięło udział łącznie około 350 samolotów, głównie bombowców i samolotów torpedowych. Pierwsza fala uderzyła w zakotwiczone okręty i w lotniska, druga dobiła uszkodzone cele. Amerykańskie pancerniki, ustawione blisko siebie wzdłuż tak zwanego rzędu pancerników, stanowiły łatwy cel.

Straty były ogromne. Zatopiono lub poważnie uszkodzono osiem pancerników. Najtragiczniejszy los spotkał USS Arizona, na którym eksplozja składu amunicji rozerwała okręt i pochłonęła ponad tysiąc marynarzy. Pancernik USS Oklahoma przewrócił się do góry dnem po trafieniu torpedami. Zniszczeniu uległo blisko dwieście amerykańskich samolotów, w większości jeszcze na ziemi, zanim zdążyły wystartować. Zginęło około 2400 osób, a ponad tysiąc zostało rannych.

Mimo skali zniszczeń atak nie osiągnął wszystkich celów. W dniu uderzenia w bazie nie było amerykańskich lotniskowców, ponieważ akurat wykonywały zadania na morzu. Ocalały one z pogromu, a to właśnie lotniskowce, a nie pancerniki, okazały się później decydującą bronią w wojnie na Pacyfiku. Japończycy nie zniszczyli też zbiorników z paliwem ani warsztatów remontowych, dzięki czemu baza szybko wróciła do działania.

Skutki ataku na Pearl Harbor

Najważniejszym następstwem było przystąpienie Stanów Zjednoczonych do drugiej wojny światowej. Dzień po ataku, 8 grudnia 1941 roku, prezydent Franklin Delano Roosevelt wygłosił przed Kongresem słynne przemówienie, w którym nazwał 7 grudnia dniem, który zapisze się w historii jako hańba. Tego samego dnia Kongres uchwalił wypowiedzenie wojny Japonii. Kilka dni później, 11 grudnia, sojusznicy Japonii, czyli Niemcy i Włochy, wypowiedziały wojnę Stanom Zjednoczonym, co ostatecznie włączyło największą potęgę gospodarczą świata do wojny w Europie i na Pacyfiku.

Atak wywołał w społeczeństwie amerykańskim wstrząs i gniew, które przełamały dotychczasowe nastroje izolacjonistyczne. Wcześniej wielu Amerykanów nie chciało angażować się w wojnę toczącą się daleko od ich granic. Po Pearl Harbor poparcie dla udziału w konflikcie stało się powszechne, a hasło pamiętaj o Pearl Harbor towarzyszyło mobilizacji przemysłu i armii.

W dłuższej perspektywie japońska kalkulacja okazała się błędna. Zamiast złamać wolę walki przeciwnika, atak zjednoczył go i uruchomił jego olbrzymi potencjał produkcyjny. Uszkodzone okręty w większości podniesiono z dna i wyremontowano. Już w 1942 roku Stany Zjednoczone zadały Japonii dotkliwe ciosy, między innymi w bitwie pod Midway, która odwróciła losy wojny na Pacyfiku. Pearl Harbor pozostaje symbolem zaskoczenia militarnego oraz momentu, w którym lokalny dotąd konflikt przerodził się w wojnę o zasięgu naprawdę światowym.

Najczęściej zadawane pytania