Co decyduje o płci dziecka

O płci dziecka decydują chromosomy płci, które przekazują rodzice. Kobieta ma dwa chromosomy X, a mężczyzna jeden chromosom X i jeden chromosom Y. Komórka jajowa zawsze zawiera chromosom X, natomiast plemnik może nieść chromosom X albo chromosom Y. To właśnie plemnik, a więc materiał genetyczny ojca, przesądza o płci potomstwa. Gdy z komórką jajową połączy się plemnik z chromosomem X, powstaje dziewczynka, a gdy plemnik z chromosomem Y, chłopiec. Poniżej znajduje się wyjaśnienie, jak działają chromosomy płci, dlaczego decyduje o niej ojciec oraz jak przedstawia to krzyżówka genetyczna.

Chromosomy płci u człowieka

Każda komórka ciała człowieka zawiera 46 chromosomów, czyli 23 pary. Dwadzieścia dwie z tych par to tak zwane autosomy, które są jednakowe u kobiet i mężczyzn i odpowiadają za większość cech organizmu. Ostatnia, dwudziesta trzecia para to chromosomy płci i to właśnie ona decyduje o tym, czy rozwinie się organizm żeński, czy męski.

U kobiety para chromosomów płci składa się z dwóch takich samych chromosomów oznaczanych jako X, więc zapisuje się ją jako XX. U mężczyzny para ta jest zbudowana z dwóch różnych chromosomów: jednego X oraz jednego Y, co zapisuje się jako XY. Chromosom Y jest znacznie mniejszy od X i to on jest odpowiedzialny za rozwój cech męskich. Znajduje się na nim gen oznaczany jako SRY, który uruchamia rozwój organizmu w kierunku męskim. Jeśli chromosomu Y nie ma, organizm rozwija się jako żeński.

Ta różnica w budowie chromosomów płci jest kluczem do zrozumienia, w jaki sposób ustala się płeć nowego organizmu. Wszystko zależy od tego, jakie chromosomy płci znajdą się w komórce jajowej i w plemniku, które łączą się podczas zapłodnienia.

Dlaczego o płci decyduje ojciec

Podczas powstawania komórek rozrodczych liczba chromosomów zmniejsza się o połowę, więc każda komórka jajowa i każdy plemnik zawiera po jednym chromosomie z każdej pary, w tym jeden chromosom płci. Tu ujawnia się zasadnicza różnica między matką a ojcem.

Kobieta ma dwa chromosomy X, dlatego każda jej komórka jajowa zawiera zawsze chromosom X. Matka nie może więc przekazać nic innego niż X. Mężczyzna ma natomiast chromosomy X i Y, dlatego jego plemniki są dwojakiego rodzaju. Połowa plemników niesie chromosom X, a połowa chromosom Y. To sprawia, że o płci dziecka decyduje ten plemnik, który zapłodni komórkę jajową.

Jeśli komórkę jajową z chromosomem X zapłodni plemnik również z chromosomem X, powstanie zygota XX, z której rozwinie się dziewczynka. Jeśli natomiast komórkę jajową zapłodni plemnik z chromosomem Y, powstanie zygota XY, z której rozwinie się chłopiec. Ponieważ komórka jajowa zawsze wnosi X, o wyniku przesądza to, czy plemnik przyniósł X, czy Y. Dlatego mówi się, że o płci dziecka decyduje ojciec, a dokładniej rodzaj plemnika biorącego udział w zapłodnieniu.

Krzyżówka genetyczna i szanse na daną płeć

Dziedziczenie płci można pokazać za pomocą prostej krzyżówki genetycznej, czyli tabeli zwanej szachownicą Punnetta. Zestawia się w niej możliwe chromosomy płci pochodzące od matki z możliwymi chromosomami od ojca. Matka może przekazać wyłącznie X, a ojciec X albo Y.

Z takiego zestawienia wynikają cztery możliwe połączenia. Chromosom X od matki może spotkać się z chromosomem X od ojca, dając XX, lub z chromosomem Y od ojca, dając XY. Ponieważ ojciec przekazuje X i Y z jednakowym prawdopodobieństwem, połowa możliwych połączeń to XX, a połowa to XY. Oznacza to, że prawdopodobieństwo urodzenia dziewczynki wynosi mniej więcej pięćdziesiąt procent i tyle samo wynosi prawdopodobieństwo urodzenia chłopca.

Warto podkreślić, że jest to prawdopodobieństwo, a nie pewność. Każde zapłodnienie jest zdarzeniem niezależnym, więc w jednej rodzinie może urodzić się kilkoro dzieci tej samej płci, mimo że przy każdym poczęciu szanse na chłopca i dziewczynkę są takie same. To częste nieporozumienie, bo z zasady pięćdziesiąt na pięćdziesiąt nie wynika, że w każdej rodzinie liczba synów i córek musi być równa. Reguła ta opisuje szanse przy pojedynczym poczęciu, a nie gwarantowany rozkład w rodzinie.

Najczęściej zadawane pytania