Ile trwa kadencja prezydenta USA i ile razy można nim zostać

Kadencja prezydenta Stanów Zjednoczonych trwa cztery lata. Ten sam człowiek może sprawować urząd najwyżej przez dwie kadencje, czyli maksymalnie osiem lat, co wynika z dwudziestej drugiej poprawki do konstytucji, obowiązującej od 1951 roku. Prezydenta wyłania się w wyborach organizowanych co cztery lata, a wybrany kandydat obejmuje urząd 20 stycznia następnego roku. Poniżej znajduje się wyjaśnienie, skąd wzięły się te reguły, jak wygląda wybór prezydenta oraz jakie znaczenie ma limit dwóch kadencji.

Cztery lata i limit dwóch kadencji

Długość jednej kadencji prezydenta USA wynosi dokładnie cztery lata. Nie jest to przypadek, lecz rozwiązanie zapisane w konstytucji uchwalonej jeszcze w XVIII wieku. Twórcom ustroju zależało na tym, by władza wykonawcza była silna, ale jednocześnie regularnie poddawana ocenie obywateli. Cztery lata uznano za okres wystarczająco długi, by prowadzić spójną politykę, i zarazem na tyle krótki, by prezydent musiał liczyć się z wyborcami.

Przez długi czas konstytucja nie ograniczała liczby kadencji. Utrzymywał się jednak zwyczaj, zapoczątkowany przez pierwszego prezydenta Jerzego Waszyngtona, który dobrowolnie ustąpił po dwóch kadencjach. Zwyczaj ten przetrwał ponad sto lat, aż złamał go Franklin Delano Roosevelt. Został on wybierany aż cztery razy i sprawował urząd przez ponad dwanaście lat, do swojej śmierci w 1945 roku. Wyjątkowo długie rządy jednej osoby wywołały obawy o nadmierną koncentrację władzy.

W odpowiedzi na to uchwalono dwudziestą drugą poprawkę do konstytucji, która weszła w życie w 1951 roku. Wprowadziła ona wyraźny limit: ta sama osoba może zostać wybrana na prezydenta najwyżej dwa razy. W praktyce oznacza to, że nikt nie może rządzić dłużej niż osiem lat. Poprawka doprecyzowuje też sytuację, w której ktoś przejmuje urząd w trakcie kadencji poprzednika, na przykład wiceprezydent po śmierci prezydenta. Jeśli okres przejęty jest dłuższy niż dwa lata, taka osoba może później ubiegać się o urząd tylko raz.

Jak wybiera się prezydenta USA

Wybory prezydenckie odbywają się w Stanach Zjednoczonych regularnie co cztery lata, w latach, których liczba dzieli się przez cztery. Termin głosowania również jest stały i przypada we wtorek na początku listopada. Kampania wyborcza trwa jednak znacznie dłużej i angażuje ogromne środki oraz uwagę mediów.

Sposób wyboru prezydenta bywa mylący, ponieważ nie jest to wybór wprost. Amerykanie nie głosują bezpośrednio na kandydata, lecz na tak zwanych elektorów w swoim stanie. Ci z kolei tworzą Kolegium Elektorów, które dopiero formalnie wybiera prezydenta. Kolegium liczy 538 elektorów, a do zwycięstwa potrzeba bezwzględnej większości, czyli co najmniej 270 głosów elektorskich. Liczba elektorów przypadających na dany stan zależy od liczby jego mieszkańców.

Taki system prowadzi niekiedy do sytuacji, w której zwycięzca zdobywa większość głosów elektorskich, mimo że w skali całego kraju zagłosowało na niego mniej obywateli niż na rywala. Zdarzało się to kilkakrotnie w historii i budzi regularne spory o kształt amerykańskiej ordynacji. Wybrany kandydat nie obejmuje urzędu od razu. Uroczyste zaprzysiężenie, nazywane dniem inauguracji, odbywa się 20 stycznia roku następującego po wyborach. Podczas tej ceremonii nowy prezydent składa przysięgę i oficjalnie rozpoczyna kadencję.

Dlaczego limit kadencji ma znaczenie

Ograniczenie do dwóch kadencji jest jednym z filarów amerykańskiego ustroju. Chroni państwo przed sytuacją, w której jedna osoba gromadzi władzę przez dziesięciolecia i przestaje podlegać realnej kontroli. Regularna zmiana na najwyższym stanowisku sprzyja odnowie w polityce i zmniejsza ryzyko nadużyć.

Limit ten wpływa też na sposób sprawowania urzędu. Prezydent w drugiej kadencji nie może już ubiegać się o reelekcję, więc bywa nazywany kulawą kaczką, ponieważ jego pozycja polityczna z czasem słabnie. Z jednej strony daje mu to większą swobodę w podejmowaniu trudnych decyzji, bo nie musi zabiegać o kolejne wybory. Z drugiej strony pod koniec kadencji jego wpływ na Kongres i własne stronnictwo stopniowo maleje. Zasada dwóch kadencji pokazuje, że amerykański ustrój świadomie równoważy siłę prezydentury jej czasowym ograniczeniem.

Warto zestawić te reguły z polskimi, bo pozwala to lepiej je zrozumieć. W Polsce kadencja prezydenta trwa pięć lat, a nie cztery, i podobnie jak w Stanach Zjednoczonych ta sama osoba może pełnić urząd najwyżej dwa razy. Różni się natomiast sposób wyboru. Polski prezydent jest wybierany bezpośrednio, czyli obywatele oddają głos wprost na kandydata, a wygrywa ten, kto uzyska ponad połowę głosów, w razie potrzeby w drugiej turze. W Stanach Zjednoczonych wybór jest pośredni i przechodzi przez Kolegium Elektorów. To porównanie pokazuje, że nawet demokracje o zbliżonych zasadach mogą inaczej rozwiązywać kwestię długości kadencji i sposobu głosowania.

Najczęściej zadawane pytania