Indywidualna organizacja studiów: komu przysługuje i jak ją uzyskać

Indywidualna organizacja studiów, czyli IOS, jest prawem studenta zapisanym w art. 85 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Dzięki niej terminy zajęć i zaliczeń można ułożyć inaczej niż dla reszty roku. Prawo do IOS mają wszyscy studenci, natomiast szczegółowe warunki jego przyznawania ustala każda uczelnia w swoim regulaminie studiów. Dwie grupy są jednak w innej sytuacji: uczelnia nie może im odmówić.

Co mówi ustawa

Podstawę prawną stanowi ustawa z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jej tekst jednolity ogłoszono w Dz.U. z 2024 r. poz. 1571. Stan przepisów sprawdziliśmy 24 września 2026 r.

Wśród praw studenta wymienionych w artykule 85 ust. 1 pod punktem 2 znalazło się prawo do odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów. Wyliczenie kończy zastrzeżenie:

„na zasadach określonych w regulaminie studiów.”

Ani przesłanek, ani procedury ustawa nie podaje. Potwierdza istnienie tego prawa, a zasady pozostawia uczelni. Z tego powodu wnioski o IOS mogą wyglądać inaczej na każdej uczelni, a niekiedy nawet na poszczególnych wydziałach tej samej uczelni.

Przepis mówi przy tym o organizacji studiów, nie o ich programie. Zmienić można sposób i terminy realizacji zajęć, lecz nie zestaw przedmiotów ani efekty uczenia się, które student musi osiągnąć.

Komu uczelnia nie może odmówić

Od zasady uznaniowości istnieje wyjątek zapisany w artykule 85 ust. 2. Studentce w ciąży i studentowi będącemu rodzicem nie można odmówić zgody na odbywanie studiów na określonym kierunku i poziomie według indywidualnej organizacji studiów do czasu ich ukończenia. Dotyczy to studiów stacjonarnych.

Dwa elementy łatwo tu pominąć. Po pierwsze, to uprawnienie przysługuje do czasu ukończenia studiów, a nie wyłącznie przez jeden semestr. Po drugie, jest powiązane z konkretnym kierunkiem i poziomem, na którym studiuje dana osoba.

W tym samym ustępie obu grupom przyznano prawo do urlopu od zajęć. Jego również uczelnia nie może odmówić. Szczegóły tego drugiego uprawnienia wyjaśnia materiał o tym, czym jest urlop dziekański w świetle przepisów.

Co ustala regulamin studiów

Zgodnie z artykułem 75 ust. 1 ustawy organizację studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Właśnie w nim trzeba szukać odpowiedzi na pytania praktyczne.

Regulamin zazwyczaj wyjaśnia, kto poza grupami chronionymi ustawą może ubiegać się o IOS. W praktyce wśród takich osób wymienia się studentów pracujących, sportowców, osoby z niepełnosprawnościami, studiujących na dwóch kierunkach, wyjeżdżających na wymianę albo opiekujących się osobą zależną. Ten sam dokument podaje termin złożenia wniosku, listę wymaganych dokumentów, okres obowiązywania zgody i organ, który ją wydaje.

Treść regulaminu jest znana z wyprzedzeniem. Artykuł 75 ust. 2 nakazuje uchwalić go co najmniej na 5 miesięcy przed rozpoczęciem roku akademickiego, a art. 75 ust. 3 przewiduje uzgodnienie dokumentu z samorządem studenckim. Jeśli w ciągu 3 miesięcy od jego uchwalenia senat i samorząd nie osiągną porozumienia, regulamin wchodzi w życie na podstawie ponownej uchwały senatu. Musi ją poprzeć większość co najmniej dwóch trzecich głosów statutowego składu senatu.

Czego IOS nie załatwia

IOS nie zwalnia z zaliczeń ani egzaminów. Inaczej organizuje ich przebieg, ale nie zmienia wymagań.

Nie obniża też liczby punktów ECTS potrzebnych do zaliczenia semestru. Ich przenoszenie i uznawanie jest odrębnym prawem studenta, wskazanym w art. 85 ust. 1 pkt 1.

Nie należy również utożsamiać IOS z urlopem od zajęć. Urlop jest przerwą, natomiast IOS pozwala realizować te same zajęcia w inny sposób.

Jeśli zamiast innej organizacji zajęć student bierze pod uwagę zmianę uczelni, pomocny może być materiał o tym, jak wygląda przeniesienie na inną uczelnię. Osobne zestawienie znajduje się w tekście wyjaśniającym, czym są punkty ECTS.

Najczęstsze błędy

Pierwszy błąd to założenie, że samo złożenie wniosku oznacza automatyczne przyznanie IOS. Poza grupami chronionymi ustawą rozstrzygają o tym regulamin oraz zgoda właściwego organu uczelni.

Drugi polega na myleniu indywidualnej organizacji studiów z indywidualnym programem. W ustawie mowa o organizacji, a więc o sposobie i terminach, nie o zmianie zestawu przedmiotów.

Trzeci błąd to przenoszenie zasad z jednej uczelni na inną. Ustawa odsyła do regulaminu, więc warunki mogą się różnić.

Czwarty to założenie, że uprawnienie studentki w ciąży obowiązuje tylko przez semestr. Przepis obejmuje okres do czasu ukończenia studiów.

Najczęściej zadawane pytania