Różnica między ł i l należy do prostszych trudności ortograficznych, ponieważ są to dwie różne głoski. Błąd pojawia się najczęściej w piśmie ręcznym albo przy szybkim pisaniu na klawiaturze, gdy pomija się kreskę w literze ł.
Kiedy piszemy ł
- Ł piszemy wtedy, gdy słyszymy głoskę ł: ława, łaska.
- Kreska w literze ł może zmieniać znaczenie wyrazu: ława i lawa, łaska i laska.
- Ł piszemy w końcówkach czasowników w czasie przeszłym rodzaju męskiego: był, miał, poszedł, uległ.
Litera ł nie jest wariantem graficznym litery l. Oznacza inną głoskę i może odróżniać znaczenie wyrazów. Ława to co innego niż lawa, a łaska to co innego niż laska.
W pisowni starannej kreska jest częścią litery, a nie dodatkiem, który można pominąć bez skutku. Jeżeli zostanie opuszczona, wyraz może zmienić sens albo stać się błędny.
W tej grupie błędy rzadko wynikają z nieznajomości skomplikowanej reguły. Najczęściej są skutkiem opuszczenia znaku diakrytycznego. Dlatego przy korekcie tekstu warto zwracać uwagę zwłaszcza na wyrazy, w których brak kreski tworzy inne istniejące słowo.
Takie pary są szczególnie zdradliwe, bo edytor tekstu nie zawsze oznaczy je jako błąd. Zarówno ława, jak i lawa są poprawnymi wyrazami, ale znaczą coś innego.
Kiedy piszemy l
- L piszemy wtedy, gdy słyszymy głoskę l: lawa, laska.
- L bez kreski zapisujemy wtedy, gdy kreska zmieniłaby głoskę i znaczenie wyrazu: lawa, laska.
Litera l oznacza inną głoskę niż ł. W wyrazach lawa i laska brak kreski jest poprawny, ponieważ chodzi właśnie o głoskę l. Nie należy więc mechanicznie dodawać kreski do każdej litery podobnie wyglądającej w zapisie.
Osobnej uwagi wymagają czasowniki w czasie przeszłym rodzaju męskiego. W formach był, miał, poszedł i uległ występuje ł. Wymowa i zapis są tu zgodne, ale w szybkim pisaniu łatwo pominąć kreskę.
W tych formach kreska wskazuje także na końcówkę charakterystyczną dla rodzaju męskiego w czasie przeszłym. Zapis bez kreski nie jest poprawnym zapisem po polsku, nawet jeśli powstaje tylko przez pośpiech przy pisaniu.
Jak to zapamiętać
Najważniejsze jest traktowanie ł i l jako dwóch osobnych liter, a nie jako wersji tej samej litery. Jeżeli kreska zmienia znaczenie, jak w parach ława i lawa oraz łaska i laska, trzeba szczególnie dokładnie sprawdzić zapis.
Przy czasownikach w rodzaju męskim pomocne jest zapamiętanie krótkiego szeregu: był, miał, poszedł, uległ. Wszystkie te formy mają literę ł, dlatego kreska nie jest ozdobą, lecz częścią poprawnej pisowni.