Makbet - opracowanie tragedii Szekspira

Makbet ma pięć aktów, 27 scen, 2464 wersy i 15 725 słów, których przeczytanie zajmuje około godziny i kwadransa. Tragedia Williama Szekspira jest lekturą obowiązkową dla liceum i technikum w zakresie podstawowym, poznawaną w całości. Krótka forma dramatu nie uzasadnia więc zastępowania lektury samym streszczeniem.

O czym jest Makbet i skąd Szekspir wziął tę historię

Makbet opowiada o człowieku, który słyszy przepowiednię o zdobyciu korony i postanawia przyspieszyć jej spełnienie. Zabija króla Dunkana, przejmuje władzę, a potem kolejnymi zbrodniami próbuje ochronić tron. Strach przed utratą pozycji zmienia go w tyrana.

William Szekspir napisał tragedię około 1606 roku. Źródłem fabuły były kroniki dziejów Anglii, Szkocji i Irlandii Raphaela Holinsheda. Makbet istniał naprawdę i był królem Szkocji w XI wieku, lecz autor swobodnie zmienił jego dzieje. Historyczny władca panował kilkanaście lat i nie przypominał bohatera dramatu.

Makbet jest tragedią należącą do dramatu. Szerszym kontekstem tej klasyfikacji są rodzaje literackie. O gatunku decydują konflikt tragiczny, wina, kara, ironia przepowiedni oraz obecność sił nadprzyrodzonych.

Makbet nie jest dramatem romantycznym, dlatego cechy dramatu romantycznego mogą służyć jedynie jako materiał do kontrastu z renesansową tragedią.

Jak zbudowana jest tragedia i ile zajmuje czytanie

Całą tragedię można przeczytać w niecałą godzinę. Policzyliśmy utwór własnym skryptem na pliku TXT z Wolnych Lektur, w przekładzie Leona Ulricha, dostępnym bezpłatnie. Pomiar wykonaliśmy 21.09.2026. Za wers uznaliśmy linię tekstu bez didaskaliów i nazwy mówiącej postaci.

Razem daje to 27 scen, 2464 wersy i około 1 godziny i 11 minut czytania. Akt I jest najdłuższy, lecz akt IV ma tylko jeden wers mniej. Najkrótszy akt II zajmuje około 12 min. Czas czytania przeliczyliśmy z liczby słów, przyjmując tempo 220 słów na minutę. Przelicznik poprawiliśmy 25.09.2026, bo pierwsza wersja liczyła tempo od wersów i zaniżała wynik.

Makbet jest najkrótszą z wielkich tragedii Szekspira. Streszczenie nie powinno zastępować lektury, którą można skończyć w niecałą godzinę.

Przebieg wydarzeń akt po akcie

• Akt I: wracający z wojny Makbet i Banko spotykają trzy czarownice. Makbet słyszy, że zostanie tanem Kawdoru, a potem królem. Banko nie ma zdobyć korony, lecz mają od niego pochodzić królowie. Pierwsza część przepowiedni spełnia się od razu. Lady Makbet przełamuje wahanie męża i skłania go do zabicia Dunkana.
• Akt II: Makbet morduje króla we własnym zamku, a winę zrzuca na służbę. Synowie Dunkana, Malkolm i Donalbein, uciekają z kraju. Ucieczka czyni ich podejrzanymi, a Makbet obejmuje tron.
• Akt III: nowy król boi się zapowiedzi dotyczącej potomków Banka. Zleca zabicie dawnego towarzysza, lecz syn Banka, Fleance, ucieka. Podczas uczty Makbet widzi ducha zamordowanego i traci panowanie nad sobą.
• Akt IV: czarownice ostrzegają Makbeta przed Makdufem. Zapowiadają też, że nie zabije go nikt zrodzony z kobiety, a jego władza potrwa, dopóki las Birnam nie ruszy na wzgórze Dunzynan. Makbet każe wymordować rodzinę Makdufa. Makduf łączy siły z Malkolmem w Anglii.
• Akt V: Lady Makbet chodzi we śnie i próbuje zmyć z rąk nieistniejącą krew. Żołnierze Malkolma maskują się gałęziami z lasu Birnam. Makduf ujawnia, że wycięto go z łona matki, po czym zabija Makbeta. Królem zostaje Malkolm.

Każdy akt przybliża spełnienie przepowiedni, ale zdarzenia wynikają z decyzji Makbeta. Czarownice nie wykonują za niego żadnego czynu.

Kto naprawdę mówi w tej sztuce

Makbet wypowiada 827 wersów, czyli około jednej trzeciej całej sztuki. Lady Makbet ma tylko 258 wersów, a więc niewiele ponad jedną dziesiątą. Dalej znajdują się Makduf z 196 wersami, Malkolm ze 180, Ross ze 140 i Banko ze 125.

Różnica między małżonkami jest wyraźna: Lady Makbet mówi ponad trzy razy mniej niż Makbet. Mimo tego uchodzi za równorzędną bohaterkę, ponieważ jej siła skupia się w kilku scenach. To ona przełamuje początkowe wahanie męża przed zabójstwem Dunkana.

Jej wpływ ma jednak granicę. Lady Makbet popycha męża do pierwszego morderstwa, ale kolejne zbrodnie planuje on już bez niej. Odpowiedzialności Makbeta nie da się więc przenieść na żonę.

Ostatnia kwestia Lady Makbet pada w akcie V, scenie pierwszej, podczas lunatykowania, po około 85 procentach sztuki. Potem bohaterka już się nie pojawia. Znika przed końcem tragedii, a wiadomość o jej śmierci dociera do widza z drugiej ręki.

Przepowiednie i ich dwuznaczność

Pierwsza przepowiednia zapowiada Makbetowi tytuł tana Kawdoru i koronę. Banko słyszy natomiast, że sam nie zostanie królem, ale królowie będą pochodzić od niego. Natychmiastowe spełnienie pierwszej zapowiedzi sprawia, że Makbet traktuje dalszą część jako realną możliwość.

Druga przepowiednia daje pozorne poczucie bezpieczeństwa. Makbet ma strzec się Makdufa, ale zarazem słyszy, że nie zginie z ręki nikogo zrodzonego z kobiety. Ma też panować do chwili, gdy las Birnam ruszy na wzgórze Dunzynan.

Słowa czarownic spełniają się dosłownie, lecz inaczej, niż rozumie je Makbet. Las rusza, ponieważ żołnierze niosą gałęzie jako maskowanie. Makduf zaś nie urodził się w zwykły sposób, tylko został wycięty z łona matki.

Na tym polega ironia tragiczna. Makbet zna zapowiedź przyszłości, ale błędna interpretacja utwierdza go w przekonaniu o własnej nietykalności. Przepowiednie nie odbierają mu wolnej woli. To jego decyzje prowadzą do zbrodni, tyranii i śmierci.

Motywy

Żądza władzy napędza akcję, ponieważ perspektywa korony zmienia ukryte pragnienie Makbeta w plan zabójstwa. Zdobycie tronu nie kończy jego lęku. Władca popełnia następne zbrodnie, aby utrzymać pozycję, którą zdobył przemocą.

Wina i sumienie ujawniają się inaczej u obojga małżonków. Lady Makbet początkowo działa zdecydowanie. Później popada w obłęd, lunatykuje i próbuje zmyć nieistniejącą krew. Krew staje się znakiem winy, której nie da się usunąć prostym gestem.

Motyw przepowiedni łączy się z wolną wolą. Czarownice nie wydają Makbetowi rozkazu, lecz nazywają możliwość odpowiadającą jego pragnieniu. Tyrania rodzi się z podjętych przez niego decyzji, nie z samej wiedzy o przyszłości.

Rola kobiety jako siły napędzającej skupia się w postaci Lady Makbet. Jej nacisk uruchamia pierwszą zbrodnię, ale nie kieruje całym późniejszym panowaniem męża. Ten podział pokazuje zarazem wpływ bohaterki i granice jej odpowiedzialności.

Najczęstsze błędy

• Przepowiednia nie jest przymusem. Czarownice nie nakazują morderstwa, tylko nazywają pragnienie, które Makbet już ma. Decyzję podejmuje bohater.
• Lady Makbet nie jest sprawczynią wszystkich zbrodni. Skłania męża do zabicia Dunkana, natomiast kolejne morderstwa Makbet planuje bez niej.
• Fabuła nie odtwarza wiernie historii Szkocji. Historyczny Makbet panował kilkanaście lat i nie przypominał postaci stworzonej przez Szekspira.
• Makbet nie ginie przez czary. Przepowiednie spełniają zwykłe ludzkie działania: użycie gałęzi oraz okoliczności narodzin Makdufa.
• Lady Makbet nie umiera na scenie. Jej śmierć zostaje zrelacjonowana, gdy bohaterka nie bierze już udziału w wydarzeniach.

Znajomość całej tragedii ma znaczenie także dlatego, że Makbet jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym. Informacje dotyczące egzaminu zbiera materiał matura 2026.

Najczęściej zadawane pytania