Na jakie pytanie odpowiada dopełnienie

Dopełnienie odpowiada na pytania przypadków zależnych, czyli wszystkich oprócz mianownika i wołacza. Są to pytania: kogo? czego?, komu? czemu?, kogo? co?, kim? czym? oraz o kim? o czym?. Dopełnienie to część zdania, która określa czasownik i najczęściej wskazuje przedmiot lub osobę objętą czynnością. Dzięki znajomości tych pytań łatwo odróżnić dopełnienie od podmiotu, przydawki i okolicznika. Poniżej znajduje się wyjaśnienie, czym jest dopełnienie, na jakie dokładnie pytania odpowiada, jak je rozpoznać w zdaniu oraz czym różni się od innych części zdania.

Czym jest dopełnienie

Dopełnienie należy do drugorzędnych części zdania, czyli takich, które rozwijają i uzupełniają zdanie, ale nie tworzą jego podstawowego zrębu. Najczęściej odnosi się do czasownika, czyli do orzeczenia, i wskazuje obiekt czynności. W zdaniu Ania czyta książkę wyraz książkę jest dopełnieniem, ponieważ mówi, co Ania czyta. Sama czynność czytania domaga się uzupełnienia, bo naturalnie pytamy, co ktoś czyta.

Dopełnienie wyrażane jest zazwyczaj rzeczownikiem lub zaimkiem w jednym z przypadków zależnych. Może też przyjmować postać wyrażenia przyimkowego, na przykład myślę o wakacjach. Ważne jest to, że dopełnienie zależy od wyrazu nadrzędnego, którym najczęściej jest czasownik, ale bywa nim także przymiotnik, na przykład w wyrażeniu wierny przyjaciołom.

W typowym zdaniu dopełnienie tworzy związek z orzeczeniem. Aby je znaleźć, wychodzi się właśnie od orzeczenia i zadaje pytania przypadków zależnych. To odróżnia dopełnienie od podmiotu, który odpowiada na pytania mianownika kto? co? i wskazuje wykonawcę czynności.

Na jakie pytania odpowiada dopełnienie

Dopełnienie odpowiada na pytania przypadków zależnych. W języku polskim jest siedem przypadków, ale dopełnienie łączy się z pięcioma z nich, ponieważ mianownik przypisany jest podmiotowi, a wołacz służy do zwracania się do kogoś. Pytania dopełnienia wyglądają następująco:

• dopełniacz: kogo? czego? (na przykład nie ma czasu, szukam kluczy),
• celownik: komu? czemu? (na przykład pomagam bratu, przyglądam się obrazowi),
• biernik: kogo? co? (na przykład kupiłem chleb, widzę psa),
• narzędnik: kim? czym? (na przykład piszę długopisem, opiekuję się dzieckiem),
• miejscownik: o kim? o czym? (na przykład rozmawiamy o filmie, marzę o podróży).

Warto zapamiętać, że pytania dopełnienia zawsze zadaje się od czasownika. Bierzemy orzeczenie i pytamy, na przykład kupiłem co?, otrzymując odpowiedź chleb. To właśnie ten wyraz jest dopełnieniem. Uwaga na biernik, bo jego pytania kogo? co? częściowo pokrywają się z pytaniami dopełniacza i mianownika, dlatego zawsze trzeba sprawdzać, czy dany wyraz określa czynność, czy jest wykonawcą.

Dopełnienie dzieli się czasem na bliższe i dalsze. Dopełnienie bliższe najczęściej stoi w bierniku i w zdaniu przekształconym na stronę bierną staje się podmiotem. W zdaniu uczeń napisał wypracowanie dopełnieniem bliższym jest wypracowanie, bo po zamianie na stronę bierną brzmi ono wypracowanie zostało napisane przez ucznia. Dopełnienie dalsze występuje w pozostałych przypadkach i takiej zamianie nie podlega. Rozróżnienie to bywa przydatne, ale w praktyce szkolnej najważniejsze jest sprawne rozpoznawanie samego dopełnienia.

Jak odróżnić dopełnienie od innych części zdania

Najczęstsze pomyłki dotyczą mylenia dopełnienia z podmiotem, okolicznikiem i przydawką. Rozróżnienie ich staje się proste, gdy pamięta się o właściwych pytaniach.

Podmiot odpowiada na pytania mianownika kto? co? i jest wykonawcą czynności, a nie jej obiektem. W zdaniu Kot pije mleko podmiotem jest kot, a dopełnieniem mleko. Oba wyrazy są rzeczownikami, ale pełnią zupełnie inne funkcje, co widać po zadanych pytaniach. Kot wykonuje czynność, mleko jest nią objęte.

Okolicznik odpowiada na zupełnie inne pytania, takie jak gdzie?, kiedy?, jak?, dlaczego?, po co?. Określa okoliczności czynności, czyli miejsce, czas, sposób czy przyczynę. W zdaniu Wróciliśmy wieczorem wyraz wieczorem jest okolicznikiem czasu, a nie dopełnieniem, mimo że ma formę narzędnika. Kluczowe jest tu pytanie kiedy?, a nie kim? czym?.

Przydawka natomiast odnosi się do rzeczownika, a nie do czasownika, i odpowiada na pytania jaki?, który?, czyj?, ile?. Opisuje cechę przedmiotu, na przykład w wyrażeniu czerwony samochód przydawką jest czerwony. Dopełnienie nigdy nie określa rzeczownika w ten sposób, lecz zawsze wiąże się z czynnością. Zapamiętanie, że dopełnienie zadaje pytania przypadków zależnych i wychodzi od orzeczenia, pozwala trafnie odróżnić je od wszystkich pozostałych części zdania.

Najczęściej zadawane pytania