Pojezierza w Polsce - lista, jeziora i cechy

Pojezierza w Polsce tworzą pas pagórkowatych krain w północnej części kraju, ukształtowanych przez lądolód podczas zlodowaceń. Najważniejsze z nich to Pojezierze Pomorskie, Pojezierze Wielkopolskie i Pojezierze Mazurskie. To właśnie na Mazurach leży największe jezioro Polski, czyli Śniardwy o powierzchni około 113,8 km2.

Pojezierza są jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu Polski, ale nie należy mylić ich z pobrzeżami. Pobrzeża leżą bliżej Bałtyku, natomiast pas pojezierzy rozciąga się dalej na południe i ma inną rzeźbę terenu. Ogólne tło dla tego tematu daje osobne omówienie [ukształtowania powierzchni Polski](../uksztaltowanie-powierzchni-polski/), ponieważ pojezierza są tylko jednym z pasów krajobrazowych kraju.

Co to są pojezierza i jak powstały

Pojezierza to krainy geograficzne z dużą liczbą jezior, wzgórzami morenowymi i urozmaiconą rzeźbą terenu. Ich obecny wygląd jest skutkiem działania lądolodu, który w przeszłości nasuwał się na obszar dzisiejszej północnej Polski, a następnie stopniowo ustępował.

Lądolód przesuwał materiał skalny, żwir, piasek i glinę, a później pozostawiał je w formie moren. W ten sposób powstawały pagórki, zagłębienia i nieregularne obniżenia terenu. Część takich zagłębień wypełniła się wodą, dlatego pojezierza są dziś kojarzone przede wszystkim z jeziorami polodowcowymi.

W krajobrazie pojezierzy łatwo zauważyć falistość terenu. Nie są to góry, ale obszary wyraźnie bardziej urozmaicone niż rozległe niziny. Wzgórza morenowe, jeziora, lasy i pola tworzą mozaikę krajobrazową typową dla północnej Polski. Dla porównania średnia wysokość Polski wynosi około 173 m n.p.m., a najwyższy szczyt kraju, Rysy, ma 2499 m n.p.m. Te liczby dobrze pokazują, że pojezierza nie wyróżniają się wysokością bezwzględną, lecz formami polodowcowymi i gęstą siecią jezior.

Pojezierza w Polsce - lista

W Polsce wyróżnia się trzy główne pojezierza: Pomorskie, Wielkopolskie i Mazurskie. Leżą one w północnej części kraju, ale różnią się położeniem, liczbą jezior oraz charakterem krajobrazu.

• Pojezierze Pomorskie znajduje się w zachodniej i północno-zachodniej Polsce. Wyróżnia się bardzo dużą liczbą jezior. Według briefu leży tu około połowa polskich jezior, choć nie są to największe jeziora w kraju.
• Pojezierze Wielkopolskie zajmuje środkowo-zachodnią część pasa pojezierzy. Jego krajobraz także wiąże się z działalnością lądolodu, jeziorami i formami morenowymi.
• Pojezierze Mazurskie leży w północno-wschodniej Polsce. Jest szczególnie znane z największych powierzchniowo jezior, w tym Śniardw i Mamr, położonych w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich.

Taki podział pomaga uporządkować wiedzę o północnej Polsce. Najwięcej jezior występuje na Pojezierzu Pomorskim, ale największe jeziora znajdują się na Pojezierzu Mazurskim. To ważne rozróżnienie, ponieważ w pytaniach szkolnych często pojawia się zarówno liczba jezior, jak i ich powierzchnia.

Największe jeziora pojezierzy

Największym jeziorem Polski są Śniardwy, które mają około 113,8 km2 powierzchni. Drugie miejsce zajmują Mamry o powierzchni około 104 km2. Oba jeziora leżą na Pojezierzu Mazurskim, w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich.

Śniardwy i Mamry są jeziorami dużymi powierzchniowo, ale stosunkowo płytkimi. Wynika to z ich pochodzenia. Powstały w zagłębieniach moreny dennej, czyli na obszarach uformowanych przez materiał pozostawiony przez lądolód. Takie jeziora mogą mieć rozległą powierzchnię i nieregularną linię brzegową, ale nie muszą być bardzo głębokie.

Pojezierze Mazurskie jest przez to szczególnie ważne w geografii Polski. Nie dlatego, że ma najwięcej jezior w kraju, lecz dlatego, że znajdują się tam największe akweny. W praktyce szkolnej najważniejsza jest więc prosta zależność: najwięcej jezior leży na Pojezierzu Pomorskim, a największe jeziora, Śniardwy i Mamry, na Pojezierzu Mazurskim.

Jeziora mazurskie mają też duże znaczenie turystyczne. Żeglarstwo, rekreacja nad wodą i wypoczynek wśród lasów są mocno związane z krajobrazem Krainy Wielkich Jezior Mazurskich. Jednocześnie jeziora pełnią funkcję przyrodniczą i retencyjną, ponieważ zatrzymują wodę w krajobrazie.

Typy jezior polodowcowych i znaczenie pojezierzy

Na pojezierzach występują różne typy jezior polodowcowych, a najważniejsze z nich to jeziora morenowe i rynnowe. Różnią się kształtem, głębokością i sposobem powstania.

Jeziora morenowe są zwykle płytkie i mają nieregularny kształt. Powstały w zagłębieniach związanych z osadami morenowymi. Do tej grupy należą największe powierzchniowo jeziora Polski, czyli Śniardwy i Mamry. Ich rozmiar nie oznacza więc dużej głębokości. Ważniejsza jest rozległa misa jeziorna i pochodzenie polodowcowe.

Jeziora rynnowe wyglądają inaczej. Są długie, wąskie i głębokie, ponieważ powstały w rynnach wyżłobionych przez wody płynące pod lądolodem lub przez języki lodowca. Taki typ jeziora łatwo rozpoznać po wydłużonym kształcie. W geografii szkolnej zestawienie jeziora morenowego i rynnowego pomaga zrozumieć, że pojezierza nie są jednorodne.

Znaczenie pojezierzy wykracza poza samą naukę nazw na mapie. Są to obszary ważne dla turystyki, rekreacji, przyrody, rolnictwa i retencji wody. Jeziora i mokradła zatrzymują część wody w krajobrazie, a zróżnicowana rzeźba wpływa na sposób użytkowania terenu. Tam, gdzie występują liczne jeziora i pagórki morenowe, rolnictwo musi dostosować się do bardziej urozmaiconych warunków niż na równych nizinach.

Pojezierza w Polsce są więc pasem krajobrazowym, w którym najlepiej widać skutki dawnych zlodowaceń. Ich cechą nie jest jedna dominująca forma terenu, lecz połączenie jezior, wzgórz morenowych, lasów, pól i zagłębień. Dzięki temu łatwo odróżnić je od pobrzeży oraz innych pasów rzeźby Polski.

Często zadawane pytania