Ile jest państw na świecie - aktualna liczba i wyjaśnienie

Najkrótsza odpowiedź brzmi: na świecie są 193 państwa członkowskie ONZ albo 195 państw, jeśli doliczy się dwa państwa-obserwatorów ONZ: Stolicę Apostolską, potocznie kojarzoną z Watykanem, oraz Palestynę. Dokładna liczba zależy jednak od tego, jak rozumie się słowo "państwo", bo część terytoriów ma własne władze, ale nie jest powszechnie uznawana przez społeczność międzynarodową.

Ile jest państw na świecie

Najczęściej podawana liczba państw na świecie to 193. Tyle jest państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jest to najbezpieczniejsza odpowiedź w szkole, w quizach geograficznych i w większości materiałów edukacyjnych, ponieważ ONZ skupia prawie wszystkie powszechnie uznawane państwa świata.

Druga często spotykana odpowiedź to 195 państw. Powstaje ona po dodaniu do 193 członków ONZ dwóch państw-obserwatorów: Stolicy Apostolskiej i Palestyny. Obserwatorzy nie są pełnymi członkami ONZ, nie głosują w Zgromadzeniu Ogólnym tak jak państwa członkowskie, ale uczestniczą w pracach organizacji i mają specjalny status dyplomatyczny.

Dlatego pytanie "ile jest państw na świecie" nie ma jednej odpowiedzi oderwanej od definicji. Jeśli liczy się tylko członków ONZ, wynik wynosi 193. Jeśli liczy się członków ONZ oraz państwa-obserwatorów ONZ, wynik wynosi 195. Jeśli dolicza się państwa częściowo uznawane, liczba może być wyższa, ale wtedy trzeba od razu wyjaśnić przyjęte kryterium.

Dlaczego liczba państw nie jest jednoznaczna

Państwo w sensie politycznym zwykle ma własne terytorium, ludność, władzę oraz zdolność do utrzymywania relacji z innymi państwami. W praktyce dochodzi jeszcze jeden warunek: uznanie międzynarodowe. To ono sprawia, że dany podmiot może wejść do organizacji międzynarodowych, podpisywać umowy i być traktowany jako równorzędny uczestnik stosunków międzynarodowych.

Problem zaczyna się wtedy, gdy dane terytorium działa jak państwo, ale nie jest uznawane przez wszystkie kraje. Może mieć własny rząd, granice kontrolowane w praktyce, walutę, sądy i administrację. Mimo to część społeczności międzynarodowej może uważać je za część innego państwa albo za terytorium sporne.

Właśnie dlatego w geografii szkolnej najczęściej rozdziela się trzy grupy. Pierwsza to państwa członkowskie ONZ. Druga to państwa-obserwatorzy ONZ. Trzecia to podmioty o spornym lub ograniczonym uznaniu. Dopiero po takim podziale odpowiedź staje się precyzyjna i neutralna.

Państwa członkowskie ONZ i obserwatorzy

Organizacja Narodów Zjednoczonych liczy obecnie 193 państwa członkowskie. Członkostwo w ONZ jest jednym z najmocniejszych praktycznych potwierdzeń międzynarodowego uznania państwa. Nie oznacza to, że ONZ tworzy państwa, ale pokazuje, że dany kraj został przyjęty do najważniejszej organizacji międzyrządowej na świecie.

Do tej liczby często dodaje się dwa państwa-obserwatorów. Pierwszym jest Stolica Apostolska, czyli podmiot prawa międzynarodowego związany z Watykanem. Watykan jest najmniejszym państwem świata, a Stolica Apostolska prowadzi dyplomację i utrzymuje relacje międzynarodowe. Drugim obserwatorem jest Palestyna, która od 2012 roku ma w ONZ status państwa-obserwatora niebędącego członkiem.

W praktyce dlatego w podręcznikach, atlasach i odpowiedziach encyklopedycznych można spotkać dwie poprawne liczby: 193 i 195. Różnica nie wynika z błędu, tylko z przyjętej metody liczenia.

Państwa o spornym statusie

Poza członkami i obserwatorami ONZ istnieją terytoria, które bywają określane jako państwa częściowo uznawane, nieuznawane powszechnie albo sporne. W tej grupie często wymienia się Kosowo, Tajwan, Saharę Zachodnią, Abchazję, Osetię Południową, Cypr Północny i Naddniestrze. Każdy z tych przykładów ma inną historię i inny zakres uznania, dlatego nie powinno się wrzucać ich do jednej prostej kategorii.

Kosowo ogłosiło niepodległość w 2008 roku i jest uznawane przez wiele państw, ale nie przez wszystkie. Nie jest członkiem ONZ. Tajwan ma własne władze, gospodarkę i system polityczny, lecz większość państw świata utrzymuje oficjalne relacje dyplomatyczne z Chińską Republiką Ludową, a nie z władzami w Tajpej. Sahara Zachodnia jest terytorium spornym, którego status pozostaje przedmiotem międzynarodowych rozmów i różnych stanowisk dyplomatycznych.

Jeszcze ostrożniej trzeba mówić o takich przykładach jak Naddniestrze, Abchazja czy Osetia Południowa. Są to podmioty kontrolujące określone obszary, ale ich uznanie międzynarodowe jest bardzo ograniczone. Z perspektywy edukacyjnej najważniejszy wniosek jest prosty: po doliczeniu takich terytoriów nie otrzymuje się jednej oficjalnej liczby państw świata, tylko wynik zależny od przyjętej listy.

Państwa a terytoria zależne

Do liczby państw nie wlicza się zwykle terytoriów zależnych, kolonii zamorskich, terytoriów autonomicznych ani części składowych większych państw. Takie obszary mogą mieć własny samorząd, lokalny parlament, flagę, reprezentację sportową albo dużą autonomię, ale nie są w pełni niepodległymi państwami.

Przykładami terytoriów zależnych są między innymi Grenlandia, Wyspy Owcze, Bermudy, Gibraltar, Aruba, Curaçao, Polinezja Francuska czy Nowa Kaledonia. Ich status prawny jest różny, ale łączy je to, że w sprawach kluczowych, takich jak obrona, obywatelstwo, polityka zagraniczna albo konstytucyjna więź z państwem nadrzędnym, nie działają tak jak w pełni suwerenne państwa.

To ważne rozróżnienie, bo wiele list geograficznych miesza państwa i terytoria. Lista "krajów i terytoriów" będzie dłuższa niż lista państw. Lista państw członkowskich ONZ będzie krótsza, ale bardziej jednoznaczna.

Ciekawostki: najmniejsze i największe państwa

Najmniejszym państwem świata jest Watykan. Ma mniej niż 1 kilometr kwadratowy powierzchni i leży jako enklawa w Rzymie. Jest wyjątkowy także dlatego, że jego znaczenie międzynarodowe nie wynika z wielkości terytorium, lecz z roli Stolicy Apostolskiej i Kościoła katolickiego.

Największym państwem świata pod względem powierzchni jest Rosja. Zajmuje ponad 17 milionów kilometrów kwadratowych i rozciąga się przez Europę Wschodnią oraz północną Azję. Jest większa od każdego innego państwa, niezależnie od tego, czy porównuje się całkowitą powierzchnię, czy obszar lądowy.

Pod względem liczby ludności pierwsze miejsce zajmują Indie. Według aktualnych szacunków demograficznych Indie wyprzedziły Chiny i pozostają najludniejszym państwem świata. Chiny są drugie, ale nadal należą do dwóch jedynych państw z populacją przekraczającą miliard mieszkańców. Warto pamiętać, że dane ludnościowe zmieniają się co roku, dlatego w zadaniach szkolnych najlepiej podawać nie tylko kolejność, ale też źródło i rok danych.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Najbardziej praktyczna odpowiedź zależy więc od kontekstu. W szkolnej geografii najlepiej zapamiętać 193 państwa członkowskie ONZ oraz 195 państw, jeśli dolicza się państwa-obserwatorów ONZ. Każda wyższa liczba wymaga już dopowiedzenia, które terytoria częściowo uznawane zostały uwzględnione i dlaczego.