Z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności – rozprawka, plan i argumenty z lektur

BLUF

Tak, z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności. Przyjaciel daje wsparcie emocjonalne, motywację do działania i sprawia, że nawet ciężkie chwile stają się znośniejsze. W rozprawce na ten temat warto powołać się na Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego (Rudy, Alek i Zośka razem walczą w okupowanej Warszawie) oraz Małego Księcia Antoine’a de Saint-Exupéry’ego (przyjaźń z Lisem uczy odpowiedzialności). Tezę poprzyj 2 lekturami, każdą po jednym akapicie, na końcu krótko podsumuj.

Czym jest rozprawka i jaką strukturę musi mieć

Rozprawka to wypowiedź pisemna, w której bronisz tezy. Na egzaminie ósmoklasisty piszesz ją w trzech częściach: wstęp z tezą, rozwinięcie z argumentami, zakończenie z potwierdzeniem tezy. Każdy argument musisz oprzeć o konkretną lekturę. Komisja sprawdza, czy rozumiesz tekst, czy potrafisz uzasadnić swoje zdanie i czy piszesz poprawnie po polsku.

Temat “Z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności” pojawia się w arkuszach od kilku lat, bo świetnie nadaje się do oceny umiejętności argumentowania. Polecenie zwykle brzmi: “Napisz rozprawkę, w której rozważysz trafność tego stwierdzenia. W wypracowaniu odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego.”

Plan rozprawki krok po kroku

Zanim zaczniesz pisać, rozpisz na brudno trzy rzeczy: tezę, dwie lektury i po jednym argumencie do każdej. Pisanie z planu zajmuje 15 minut mniej niż pisanie “z głowy”, a tekst wychodzi spójny.

1. Wstęp (3-4 zdania): zdefiniuj przyjaźń, postaw tezę.
2. Argument pierwszy + lektura obowiązkowa (akapit): teza, dowód z lektury, wniosek.
3. Argument drugi + drugi utwór (akapit): teza, dowód z lektury, wniosek.
4. Zakończenie (3-4 zdania): potwierdź tezę, dodaj refleksję ogólną.

Trzy mocne argumenty za tezą

Wybierz dwa, które najlepiej pasują do lektur, które pamiętasz. Trzeci możesz wpleść w zakończenie.

Argument 1. Przyjaciel daje wsparcie w sytuacji zagrożenia. Trudność może być zewnętrzna (wojna, choroba, niebezpieczeństwo) albo wewnętrzna (lęk, samotność, niepewność). W obu przypadkach drugi człowiek pomaga przetrwać. Sam człowiek się poddaje, we dwóch szuka rozwiązania.

Argument 2. Przyjaźń motywuje do działania. Kiedy ktoś na ciebie liczy, nie odpuszczasz. Odpowiedzialność za drugą osobę dodaje sił, których w pojedynkę byś nie znalazł. Ten mechanizm działa szczególnie u młodych bohaterów literackich.

Argument 3. Wspólne przeżywanie trudności wzmacnia więź i zostawia ślad. Przyjaźń sprawdzona w trudnych chwilach trwa dłużej i jest głębsza niż znajomość zawiązana w komforcie. Ten argument zwykle dobrze zamyka rozprawkę.

Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego, najmocniejsza lektura do tej tezy

Powieść Kamińskiego to obowiązkowa pozycja, która idealnie pasuje do tematu. Trzej harcerze, Rudy, Alek i Zośka, działają w okupowanej Warszawie w Małym Sabotażu i Szarych Szeregach. Razem rzucają wyzwanie niemieckim hasłom, malują kotwice Polski Walczącej, w końcu uczestniczą w akcji pod Arsenałem.

Najmocniejszy dowód: akcja pod Arsenałem z marca 1943 roku. Rudy trafia do siedziby gestapo na Szucha. Alek i Zośka nie zostawiają przyjaciela. Organizują odbicie wbrew oporom dowództwa, mimo że szansa jest minimalna. Akcja się udaje, ale Rudy umiera od ran zadanych podczas tortur, a Alek od ran odniesionych w walce. Zośka żegna obu w jednym dniu.

Wniosek do rozprawki: przyjaźń tych trzech chłopców pokazuje, że dla bliskiej osoby człowiek robi rzeczy, których nie zrobiłby dla siebie. Razem znieśli okupację, podziemie, śmierć kolegów. Sami pewnie by się załamali znacznie wcześniej.

Mały Książę Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, uniwersalna druga lektura

Filozoficzna baśń o przyjaźni i odpowiedzialności. Mały Książę przybywa na Ziemię i spotyka Lisa, który prosi, żeby go oswoić. Lis tłumaczy, że oswoić to znaczy “stworzyć więzy”, a w przyjaźni najważniejsze jest to, czego nie widać oczami.

Lis pomaga Małemu Księciu zrozumieć jego trudność: tęsknotę za różą zostawioną na asteroidzie B-612. Bez Lisa Mały Książę myślałby, że jego róża jest zwyczajna. Po rozmowie z Lisem wie, że jego róża jest jedyna w całym wszechświecie, bo to dla niej poświęcił czas.

Wniosek do rozprawki: prawdziwa przyjaźń pomaga zobaczyć rzeczy, których w pojedynkę byś nie dostrzegł. Lis nie ratował Księcia z opresji zewnętrznej, ale z tej wewnętrznej, z poczucia bezsensu. To inny rodzaj wsparcia niż w Kamieniach na szaniec, równie ważny.

Alternatywa: W pustyni i w puszczy

Jeśli nie pamiętasz dokładnie Małego Księcia, sięgnij po Sienkiewicza. Staś Tarkowski i Nel Rawlison przechodzą przez Saharę, Sudan, dżunglę i porwanie przez Mahdistów. Staś chroni Nel, Nel daje Stasiowi powód, żeby walczyć dalej. Bez siebie nawzajem zginęliby w ciągu pierwszych dni.

Najmocniejsza scena do rozprawki: walka Stasia z Gebhrem nad jeziorem. Staś strzela tylko dlatego, że Nel jest zagrożona. Sam dla siebie nigdy by tego nie zrobił.

Wstęp rozprawki, przykład

Przyjaźń to jedna z najważniejszych relacji w życiu człowieka. W trudnych chwilach najwięcej znaczy obecność drugiej osoby, która rozumie naszą sytuację i jest gotowa pomóc. Czy z przyjacielem rzeczywiście łatwiej pokonywać trudności? Moim zdaniem tak. Postaram się tego dowieść na podstawie powieści Aleksandra Kamińskiego “Kamienie na szaniec” oraz baśni filozoficznej Antoine’a de Saint-Exupéry’ego “Mały Książę”.

Wstęp musi mieć trzy elementy: wprowadzenie do tematu (1 zdanie), pytanie i tezę (2 zdania), zapowiedź lektur (1 zdanie). Bez zapowiedzi lektur tracisz punkt za kompozycję.

Rozwinięcie, jak zbudować argument

Każdy akapit rozwinięcia ma trzy zdania-szkielety: teza akapitu, dowód z lektury, wniosek. Brzmi to mniej więcej tak:

Po pierwsze, przyjaciel daje wsparcie w obliczu śmiertelnego zagrożenia. W “Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego trzej harcerze, Rudy, Alek i Zośka, razem walczą z niemiecką okupacją w Warszawie. Kiedy Rudy trafia do siedziby gestapo, przyjaciele organizują akcję pod Arsenałem i go odbijają, choć szansa powodzenia była minimalna. Pokazuje to, że dla przyjaciela człowiek znajduje siły i odwagę, których sam by w sobie nie odkrył.

Drugi akapit zbudujesz analogicznie, tylko z Małym Księciem. Pamiętaj: jeden akapit, jedna lektura, jeden argument. Nie mieszaj utworów w jednym akapicie.

Zakończenie, przykład

Podsumowując, z przyjacielem łatwiej pokonywać trudności, bo dwie osoby zawsze widzą więcej niż jedna, motywują się nawzajem i razem znajdują rozwiązania, których w pojedynkę by nie znalazły. Kamienie na szaniec i Mały Książę pokazują różne rodzaje przyjaźni, ale w obu przypadkach to ona daje bohaterom siłę do działania. Warto pielęgnować takie relacje, bo prędzej czy później każdy zmierzy się z czymś, czego sam nie udźwignie.

Zakończenie ma potwierdzić tezę (nie powtarzać jej dosłownie) i dodać ogólniejszą refleksję. Bez refleksji wypada sucho.

Najczęstsze błędy w tej rozprawce

• Streszczanie lektury zamiast argumentowania. Komisja wie, o czym jest Kamień na szaniec. Twoim zadaniem jest pokazać, dlaczego ta lektura potwierdza tezę.
• Pisanie ogólników typu “przyjaźń jest ważna” bez powołania się na konkretne sceny z książki.
• Pomijanie obowiązkowej lektury i odwołanie się do dwóch utworów spoza listy. Polecenie wymaga jednej lektury obowiązkowej.
• Brak zapowiedzi lektur we wstępie. To strata punktu kompozycyjnego, którego inni nie tracą.
• Pisanie tezy w pierwszej osobie (“uważam, że…”) bez argumentów. Teza musi mieć podstawę.

FAQ

Źródła i materiały do nauki