Ameryka - dwa kontynenty, regiony i mapa

Ameryka to część świata obejmująca dwa kontynenty: Amerykę Północną i Amerykę Południową. Łączy je wąski Przesmyk Panamski, dlatego w geografii często mówi się też o Amerykach jako większej całości położonej na półkuli zachodniej. W artykule wyjaśniono podział kontynentalny, najważniejsze regiony, główne krainy geograficzne oraz fakty, które pomagają czytać mapę Ameryki.

Ameryka - dwa kontynenty

W szkolnej geografii Ameryka nie jest jednym kontynentem, lecz zespołem dwóch kontynentów: Ameryki Północnej i Ameryki Południowej. Oba leżą między Oceanem Atlantyckim a Oceanem Spokojnym, a od północy Ameryka Północna sięga Oceanu Arktycznego. Granica między kontynentami nie jest tak szeroka jak oceaniczna przerwa między Europą a Ameryką, ponieważ przebiega przez bardzo wąski obszar lądowy.

Tym obszarem jest Przesmyk Panamski, czyli pas lądu między Morzem Karaibskim a Oceanem Spokojnym. To on łączy Amerykę Północną z Ameryką Południową. W praktyce mapa pokazuje więc długi układ lądów rozciągnięty z północy na południe: od Arktyki i Grenlandii, przez Kanadę, Stany Zjednoczone, Meksyk, Amerykę Środkową i Karaiby, aż po Andy, Amazonię, Patagonię i Ziemię Ognistą.

Określenie "Ameryki" bywa używane wtedy, gdy mowa o obu kontynentach razem. Takie ujęcie przydaje się przy porównywaniu tej części świata z innymi wielkimi obszarami Ziemi, na przykład podczas omawiania tematu kontynenty i oceany. Gdy jednak analizuje się klimat, rzeźbę terenu, kraje albo ludność, wygodniej rozdziela się Amerykę Północną i Amerykę Południową.

Ameryka Północna

Ameryka Północna obejmuje Kanadę, Stany Zjednoczone, Meksyk, państwa Ameryki Środkowej oraz wyspy i państwa Karaibów. W szerokim ujęciu zalicza się do niej także Grenlandię, największą wyspę świata. Kontynent ma bardzo zróżnicowaną budowę, bo rozciąga się od obszarów polarnych po strefę międzyzwrotnikową.

Największe państwa kontynentu to Kanada, Stany Zjednoczone i Meksyk. Kanada zajmuje ogromną część północy, ma rozległe lasy, jeziora i obszary tundry. Stany Zjednoczone obejmują między innymi Góry Skaliste, Wielkie Równiny, Appalachy i rozległe wybrzeża dwóch oceanów. Meksyk leży dalej na południe, a jego krajobraz łączy wyżyny, pasma górskie, pustynie i strefy tropikalne.

W zachodniej części Ameryki Północnej ciągnie się potężny system górski zwany Kordylierami. Należą do niego między innymi Góry Skaliste, pasma wybrzeża Pacyfiku oraz góry Meksyku i Ameryki Środkowej. Najwyższym szczytem Ameryki Północnej jest Denali na Alasce, mający 6190 m n.p.m. To ważny punkt orientacyjny na mapie fizycznej kontynentu.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów mapy Ameryki Północnej są Wielkie Jeziora: Górne, Michigan, Huron, Erie i Ontario. Leżą na pograniczu Stanów Zjednoczonych i Kanady, a razem tworzą największy na świecie system jezior słodkowodnych pod względem powierzchni. W geografii szkolnej pojawiają się często jako przykład regionu, w którym woda, transport i przemysł silnie wpłynęły na rozwój osadnictwa.

Ameryka Południowa

Ameryka Południowa jest czwartym co do wielkości kontynentem świata i leży głównie na półkuli południowej. Od zachodu oblewa ją Ocean Spokojny, od wschodu Ocean Atlantycki, a od północy Morze Karaibskie. Z Ameryką Północną łączy ją rejon Panamy i północno-zachodnia część kontynentu, gdzie znajduje się Kolumbia.

Na kontynencie leży 12 państw niepodległych. Największa jest Brazylia, która zajmuje prawie połowę powierzchni Ameryki Południowej. Do dużych państw należą także Argentyna, Peru, Kolumbia, Boliwia, Wenezuela i Chile. Ważne miejsce na mapie mają również Ekwador, Paragwaj, Urugwaj, Gujana i Surinam.

Najważniejszym pasmem górskim Ameryki Południowej są Andy. Biegną wzdłuż zachodniego skraju kontynentu przez Wenezuelę, Kolumbię, Ekwador, Peru, Boliwię, Chile i Argentynę. To najdłuższy lądowy system górski świata. W zależności od sposobu pomiaru podaje się długość około 7000 km lub ponad 8800 km, dlatego w nauce szkolnej najczęściej wystarcza informacja, że Andy ciągną się przez tysiące kilometrów wzdłuż Pacyfiku.

Najwyższym szczytem Ameryki Południowej jest Aconcagua w Argentynie, osiągająca około 6960 m n.p.m. Jest to także najwyższy szczyt obu Ameryk i najwyższa góra poza Azją. W Andach znajdują się liczne wulkany, wysokie płaskowyże oraz dawne ośrodki cywilizacji andyjskich. Właśnie w tym regionie leży słynne Machu Picchu, czyli inkaskie miasto w Peru.

Drugim wielkim symbolem kontynentu jest Amazonia. Obejmuje dorzecze Amazonki i największy las równikowy świata. Amazonka uchodzi do Oceanu Atlantyckiego, a jej dorzecze jest największym systemem rzecznym na Ziemi. Z tego powodu Nizina Amazonki stanowi jeden z najważniejszych obszarów przyrodniczych świata.

Najważniejsze góry, rzeki i niziny

Mapa fizyczna Ameryki pokazuje wyraźny kontrast między wysokimi górami na zachodzie a ogromnymi nizinami i dorzeczami w środkowej oraz wschodniej części kontynentów. W Ameryce Północnej dominują Kordyliery i Wielkie Równiny, a w Ameryce Południowej Andy, Nizina Amazonki, Wyżyna Brazylijska oraz systemy rzeczne Amazonki, Orinoko i Parany.

W Ameryce Południowej szczególnie ważne są trzy typy krajobrazu: góry, wyżyny i dorzecza. Andy wpływają na klimat zachodniej części kontynentu, zatrzymują masy powietrza i tworzą wyraźne piętra wysokościowe. Nizina Amazonki jest wilgotna, gorąca i silnie związana z siecią rzeczną. Wyżyna Brazylijska zajmuje dużą część Brazylii i łagodniej opada ku Atlantykowi.

W Ameryce Północnej podobną rolę porządkującą pełnią Kordyliery na zachodzie, Wielkie Równiny w centrum oraz starsze Appalachy na wschodzie. Dlatego przy nauce mapy warto zaczynać od największych form rzeźby, a dopiero później dopisywać państwa, stolice i regiony. Taki układ ułatwia zapamiętanie, dlaczego wielkie miasta, rzeki i szlaki komunikacyjne rozwinęły się właśnie w określonych miejscach.

Skąd nazwa Ameryka

Nazwa Ameryka pochodzi od imienia Ameriga Vespucciego, włoskiego żeglarza i podróżnika. W początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych Europejczycy sądzili, że wyprawy przez Atlantyk prowadzą do Azji. Vespucci był jednym z tych, którzy uznali, że poznawane ziemie są częścią odrębnego lądu, a nie wschodnimi krańcami Azji.

W 1507 roku niemiecki kartograf Martin Waldseemüller umieścił nazwę "America" na mapie świata. Nazwa ta nawiązywała do łacińskiej formy imienia Amerigo. Początkowo odnosiła się przede wszystkim do ziem utożsamianych z Ameryką Południową, ale później rozszerzono ją na cały zachodnią półkulę i oba kontynenty.

W historii odkryć ważną datą pozostaje 1492 rok, kiedy wyprawa Krzysztofa Kolumba dotarła do wysp Bahamów w rejonie Karaibów. Kolumb nie "odkrył" pustego lądu, ponieważ Ameryki były zamieszkane przez liczne ludy i cywilizacje od tysięcy lat. W sensie europejskiej historii żeglugi rok 1492 oznacza jednak początek trwałych kontaktów między Europą a tą częścią świata.

Ameryka Środkowa i Karaiby

Ameryka Środkowa i Karaiby należą do Ameryki Północnej, choć często omawia się je jako osobne regiony. Ameryka Środkowa obejmuje wąski pas lądu między Meksykiem a Kolumbią. Leżą tam między innymi Gwatemala, Belize, Honduras, Salwador, Nikaragua, Kostaryka i Panama. Region ma znaczenie pomostowe, bo łączy północną i południową część Ameryk.

Karaiby to obszar wysp i mórz położony między Ameryką Północną a Ameryką Południową. Należą do niego między innymi Kuba, Haiti, Dominikana, Jamajka, Bahamy, Barbados oraz mniejsze państwa wyspiarskie. Na mapie łatwo rozpoznać Karaiby po łuku wysp oddzielających Morze Karaibskie od Oceanu Atlantyckiego.

Regiony te są ważne nie tylko ze względu na położenie. Ameryka Środkowa leży w strefie aktywności sejsmicznej i wulkanicznej, bo znajduje się w pobliżu granic płyt litosfery. Karaiby są natomiast obszarem wyspiarskim, gdzie duże znaczenie mają rafy koralowe, klimat tropikalny, huragany oraz turystyka. Właśnie dlatego uczeń, który zna tylko Kanadę, USA, Meksyk i Brazylię, widzi zaledwie część geograficznego obrazu Ameryki.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Najprostszy sposób czytania mapy Ameryki polega na zapamiętaniu dwóch kontynentów, jednego przesmyku i kilku wielkich form terenu. Ameryka Północna to Kanada, USA, Meksyk, Ameryka Środkowa i Karaiby, a Ameryka Południowa to przede wszystkim Andy, Amazonia, Brazylia, Argentyna, Peru, Kolumbia i pozostałe państwa kontynentu. Dopiero na takim szkielecie łatwo układają się szczegóły: jeziora, niziny, wyżyny, rzeki, państwa i miasta.