Wyż baryczny - co to jest, jak wpływa na pogodę i czym różni się od niżu

Wyż baryczny (antycyklon) to rozległy obszar wysokiego ciśnienia atmosferycznego, w którym ciśnienie jest najwyższe w centrum i maleje ku krawędziom. Powietrze w wyżu osiada i rozchodzi się przy gruncie, dlatego antycyklon przynosi pogodę spokojną, zwykle bezchmurną i bez opadów. To dokładne przeciwieństwo niżu, który daje chmury, wiatr i deszcz.

Poniżej wyjaśniam, jak powstaje wyż, w którą stronę wieje w nim wiatr, jaką pogodę zwiastuje latem i zimą, czym różni się od niżu oraz jak rozpoznać go na mapie pogody.

Co to jest wyż baryczny i jak powstaje

Wyż baryczny to układ, w którym ciśnienie atmosferyczne przewyższa wartości na otaczających terenach, a najwyższe jest w samym jego środku. Na mapie pogody widać go jako zamknięty układ izobar, czyli linii łączących punkty o tym samym ciśnieniu. Ciśnienie normalne na poziomie morza to około 1013 hPa, a w silnym wyżu w centrum potrafi przekroczyć 1040 hPa.

Mechanizm jest prosty. W wyżu powietrze z wyższych warstw atmosfery powoli opada w stronę ziemi. To zjawisko nazywamy osiadaniem. Opadające powietrze ogrzewa się i robi coraz bardziej suche, więc chmury się rozpływają, a niebo pozostaje czyste. Przy gruncie powietrze nie ma dokąd pójść w dół, więc rozchodzi się na boki, od centrum ku krawędziom wyżu.

W którą stronę wieje wiatr w wyżu

Na półkuli północnej wiatr wokół wyżu wieje zgodnie z ruchem wskazówek zegara, a dodatkowo odchyla się na zewnątrz układu. Odpowiada za to siła Coriolisa, która na obracającej się Ziemi zakrzywia tor poruszającego się powietrza. W niżu jest odwrotnie: wiatr krąży przeciwnie do ruchu wskazówek zegara i kieruje się do środka.

Na półkuli południowej kierunki się odwracają, więc tam powietrze w wyżu krąży przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Warto też zapamiętać praktyczną zależność: im gęściej ułożone są izobary, tym silniejszy wiatr. W wyżu izobary leżą zwykle rzadko, dlatego wiatr jest słaby, a powietrze spokojne.

Jaką pogodę przynosi wyż baryczny latem i zimą

Wyż niemal zawsze oznacza ładną, stabilną pogodę, ale jej odczucie zależy od pory roku. Latem osiadające powietrze i brak chmur dają pełne słońce, upały i często suszę. Zimą ten sam mechanizm działa inaczej, bo długie noce wychładzają grunt, a powietrze stoi w miejscu.

Zimowy wyż przynosi mróz, a często też mgły, szadź i smog. Dzieje się tak przez inwersję termiczną: chłodne, ciężkie powietrze gromadzi się przy ziemi, a cieplejsze leży nad nim jak przykrywka i nie pozwala zanieczyszczeniom uciec w górę. W takich warunkach w miastach gwałtownie rośnie stężenie pyłów.

Bywa też tak zwany zgniły wyż. To sytuacja, w której wysokie ciśnienie utrzymuje się długo, a mimo to niebo zaciąga się niskimi chmurami i pojawia się mżawka. Wyż wciąż blokuje większe opady, ale słońca też nie widać przez wiele dni.

Wyż a niż baryczny - najważniejsze różnice

Wyż i niż to dwa przeciwstawne układy ciśnienia, które dają zupełnie inną pogodę. Tabela zbiera najważniejsze różnice w jednym miejscu.

Jak rozpoznać wyż na mapie pogody

Wyż na mapie synoptycznej oznacza się literą W (po angielsku H, od High), a niż literą N (po angielsku L, od Low). Litera stoi w środku zamkniętego układu izobar, tam gdzie ciśnienie jest skrajne. Wokół niej biegną kolejne izobary z wartościami ciśnienia, zwykle co kilka hektopaskali.

Czytając mapę, zwróć uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, gdzie leży litera W, bo to centrum ładnej pogody. Po drugie, jak gęsto ułożone są izobary, bo to mówi o sile wiatru: ciasne linie to wiatr silny, rzadkie to słaby. Przy wyżu izobary są przeważnie rozłożone luźno, co potwierdza spokojną aurę.

Wyże, które kształtują pogodę w Polsce

Na pogodę w Polsce regularnie wpływają dwa wielkie, stałe wyże: Wyż Azorski i Wyż Syberyjski. To rozległe ośrodki wysokiego ciśnienia, które wędrują lub rozbudowują się nad kontynentem i sprowadzają nad nasz kraj określony typ pogody.

Wyż Azorski leży nad Oceanem Atlantyckim w rejonie Azorów. Latem rozbudowuje się nad Europę i to jemu zawdzięczamy ciepłe, słoneczne dni. Wyż Syberyjski tworzy się zimą nad wychłodzoną Azją. Gdy sięga nad Polskę, przynosi suche, mroźne i bezchmurne powietrze, czyli typowe siarczyste zimy.

Często zadawane pytania o wyż baryczny

Co to jest wyż baryczny?
Wyż baryczny, czyli antycyklon, to obszar wysokiego ciśnienia atmosferycznego z najwyższą wartością w centrum. Powietrze w nim osiada, dlatego przynosi pogodę spokojną i zwykle bezchmurną.

Jaką pogodę przynosi wyż?
Wyż daje pogodę stabilną i pogodną. Latem oznacza słońce, upały i suszę, a zimą mróz, mgły oraz częsty smog spowodowany inwersją termiczną.

Czym różni się wyż od niżu?
W wyżu ciśnienie jest wysokie, powietrze osiada i pogoda jest ładna. W niżu ciśnienie jest niskie, powietrze się wznosi, tworzą się chmury, pojawiają się opady i silniejszy wiatr.

W którą stronę wieje wiatr w wyżu?
Na półkuli północnej wiatr w wyżu wieje zgodnie z ruchem wskazówek zegara i odchyla się na zewnątrz układu. Na półkuli południowej kierunek jest odwrotny.

Co to jest zgniły wyż?
Zgniły wyż to długo utrzymujące się wysokie ciśnienie, przy którym mimo wszystko niebo pokrywają niskie chmury i pojawia się mżawka. Brakuje słońca, ale nie ma też większych opadów.

Ile hPa ma wyż baryczny?
W wyżu ciśnienie przekracza wartość otoczenia i jest wyższe od normalnego poziomu około 1013 hPa. W silnych wyżach w centrum potrafi przekroczyć 1040 hPa.

Jeśli interesuje cię pogoda i zjawiska atmosferyczne, sprawdź też powiązane tematy: jak powstaje tornado, kolory tęczy oraz tundra i jej klimat.

Źródła:
[1] meteo.pl (ICM), "Czym jest wyż i niż baryczny", meteo.pl
[2] Wikipedia, hasło "Antycyklon", pl.wikipedia.org
[3] Zintegrowana Platforma Edukacyjna MEN, materiały o układach barycznych, zpe.gov.pl